एक दिवस... लवकरच...

जातीनं धर्माची खोलून मारल्यावर
धर्मगुरू पेटले, निखारले, विझले
जातीचा गंडा, धर्माचा गांजा
क्षणात झिंगाट गंडेगांजाडू

पण मौका सभी को मिलता है...

भुकंपाचा एक धक्का
लाटेचा एक तडाखा
एक दिवस
लवकरच...

ढासळतील सार्या भिंती
कोसळतील कळस
हलवत राहतील उपटे
भग्न ढिगार्यात घंटा

तेव्हा खदाखदा हसत
जगण्याच्या नशेत
निस्सिम निधर्मी जग
सुखासुखी भोगेन म्हणतोय...

(संतोष डुकरे, पुणे)

तुमची हौस भागू द्या...

घामा घामातूनही पेटताहेत
रक्तळले मळे
विहीरी थारोळी
पाट वाफे
सरी रोपटं.. कुस्करलेलं...

हात हलले... खटाक...
ओठ हलले... फटाक...
डोळे हलले... बटाक...
केस हलले... कटाक...

हरी मुखे म्हणा हरी मुखे म्हणा
पापांची गणना कोण करी
चित्रगुप्त झाला गुप्त
देव इंद्र स्वैराचारी

सांब म्हसणात दंग
कृष्ण राधेच्या महाली
कंसवनी फिरे नागडी
सत्ताभोगांची रंडकी

तुमची हौस भागू द्या एकदाची
उद्या तुमची तिरडी उठवूच...

(संतोष डुकरे, पुणे)

दिव्य स्वातंत्र्य

आपण आपली निट घालायची
दुसर्याला त्याची घालू द्यायची
स्वातंत्र्याची दिव्य ज्योत
अशीच तेवत ठेवायची

झेंड्याचा दांडा गोतास काळ
प्रश्न विचारील त्याच्या गांडीत फाळ
काळाची कुर्हाड, कुर्हाडीला धार
ज्याचा त्याचा हात, ज्याचे त्याचे वार

मनगटावर हात, गळ्यावर हात
उरावर हात, श्वासावर हात
शब्दांची घुसमट, बलात्कार वार
ढेकळांच्या गर्दीत शिकारी फार

लाचारांची झुंड, भोगटांची झंड
संपता संपत नाहीत वासनांध
मुंडकी पडतात, रांगा सरतात
झुंडीच्या जत्रा दररोज भरतात

झुंड झटत राहते

झुंड झोंबत राहते
लचके तोडत राहते
समोरासमोरचे... दिसेल त्याचे...

आपण आपली आडोशाला निट घालायची
दुसर्याला त्याची घालू द्यायची
स्वातंत्र्याची दिव्य ज्योत
अशीच तेवत ठेवायची...

आ त्थू या स्वतंत्र जिंदगानीवर...

(संतोष डुकरे, पुणे)

माऊली

माऊली...
योग्याची माऊली
सुखाची सावली
इत्यादी इत्यादी सगळं खरं....

पण खरं सांगा माऊली
हे सगळं का सहन केलं ?
मान्य आहे तुमचं अवहेलनंपण
पण तोच तर होता पाया
तुमच्या विश्वात्मकतेच्या सिद्धांताचा...

मग का धरलात हट्ट
का केलात जिवाचा आटापीटा
वाळीतून जातीत जाण्याचा... ब्राम्हण्यासाठी...

खरंच का ते एवढं प्यारं होतं ?

भेद निर्मुलन तर राहीले दूर
घरवापसीच्या विकृत प्रथेत
देह झिजवला सगळा

एवढी हौस होती ब्राम्हण्याची ?
का कशासाठी ?

का नको वाटलं इतरांसारखं
सामान्य बहिष्कृत जगणं...

का नाही चालवलात माऊली ?
विठ्ठलपंतांच्या विद्रोहाचा वारसा

चालती भिंत, बोलता रेडा
खरं खोटं तुम्हालाच ठावूक
पण काय मिळालं मान झुकवून
जातीपायी माती खावून ?

का नाही पेटवला विद्रोहाचा अंगार
गितेत लिहीलेला नव्हता म्हणून...
की पुराणांत दाखला नव्हता म्हणून...

आणि शेवटी हाती उरलं तरी काय...
भावंडांची कलेवरं... भावार्थदिपीका ?
हत्या की.समाधी ? सत्य की घुसडाघुसड ?

एवढा उदोउदो, मग का गडपली समाधी

एक मात्र खरं...
तु षंढ केल्या पिढ्या
मारले प्रश्न, सवाल
मोडल्या माना उठणार्या...
कदाचित अजानताही...

माहीत नाही तुला कोणी
लावलं माऊलीचं लेबल...
अन्यथा तुझा पान्हा पिणारांनी
माझा तुका बुडवला नसता...

(संतोष डुकरे, पुणे)

तोरणा ते राजगड नाईट ट्रेक

खरं तर हजारदा वाटलं...
रद्द करावा हा ट्रेक....
पण तेवढ्यात मनानं उभारी दिली
दोन पावलं टाक
मग देवानं फिल्डिंग लावली
योगायोग जुळले...

पाबे घाटात
विजांचा कडकडाट
थेंबांचा धोपट्या मार
अंधार भेदून काळिज धडकवणारा
ढगांचा जिवघेणा गडकडाट
निर्जन रस्त्यावर बुलेटची धडधड...

खरं तर हजारदा वाटलं...
रद्द करावा हा ट्रेक...

तोरण्याच्या पायथ्याला
वेल्ह्यात शुकशुकाट
नुकताच धो धो बरसल्याच्या
अस्ताव्यस्त खूणा
तशातच रेटली पावलं
पहलेच वळण रॉंग टर्न

पुन्हा योगायोग
दोन जण बँटरी घेवून पलिकडच्या डोंगरावर..
पावलं फिरली वाट घावली...
दोन तासांची अखंड पायपीट चढणीवर
जिव पोटर्यांत ठेवून पावलं चिकटली कपारींना
बोटं घोरपडीच्या नख्या
तोरणा सर...

दाटलं आभाळ, नभातून धुक्याचा वर्षाव...

जेवलो. वाटलं मुक्काम करावा
पुन्हा दोन शब्द, पुन्हा दोन पावलं
नवी उभारी, नवा जोम
एका टोकाहून दुसरे टोक...
जिवघेणा दीड तास...
मानव आणि मानवतेचा दुष्काळ
निसर्गाच्या हजार छटा
प्रेमाची, लोभ, राग, दणका, हसू, आसू, सारं काही..

ओले गवत, ओल्या वाटा
ओली झाडे, शेवाळलेला खडक
बेकडांच्या भेदरल्या उड्या
सापाची पोटपाण्याची धडपड
त्यात तडफडणारी, घसरणारी, पुन्हा रोवली जाणारी आमची चार पावलं...
खरं तर हजारदा वाटलं...
रद्द करावा हा ट्रेक...

गडाच्या पश्चिम टोकावरुन
हातभर खडकाला पाठ पोट घासुन
जिव अंगठ्यात रोवून
निधड्या छातीने दिली फाईट
आणि दरडावले कड्या कपारींनाही
पुढे याल जर कोणी
चिरडून टाकू कळीकाळ
हा शिवबाचा इरादा आहे...
गोठलं सारं आसमंत
ढगांच्या वेढ्यातून सोडवला चंद्र
गुलाम चांदण्यांना मुक्त श्वास
काट्यांची झाली फुले
कारव्यांच्या झाल्या कमानी
अन् स्वागताला गवतांचे तुरे...

खरं तर हजारदा वाटलं...

बरोब्बर बाराच्या ठोक्याला
तोरण्याला पाठ लावून
धरली वाट राजगडाची
राजांच्या गडाची, गडांच्या राजाची
राजा माझा काळजाच्या आत
जपून ठेवलेला केवडा
त्याच्या आठवांवर
आमच्या रक्तांचा सडा

ओढ लागली जिवा
राजांच्या भेटीची, गडाच्या भेटीची
पावलात आलं बळ, रक्तात सळसळ...
दोन तास सुसाट पळत
ओलांडलं मोठं जंगल
गवता झाडांत हरवलेल्या रानवाटा
झाल्या क्षणात जिवंत
पानाफुलात अडकलेले हुंदके
तना मनावर उपडे झाले
भिजली सारी कापडं
नखशिखांत ओल ओलं खोलवर
मनात उसळती वादळं
उरात भेटीची ओढ अनावर
निम्म्या टप्प्यावर, डांबरी रस्त्यावर...

खरं तर हजारदा वाटलं...

टेकली पाठ खिंडीला
डोळा काळ झोप
स्वप्नीही राजगडाची ओढं
प्रचंड तडफड, खाडकन जाग...
इथं तर लाखदा वाटलं...

पण पुन्हा दोन शब्द...
मनात पेटता पलिता

भरला विडा मँगो बाईटचा
गडी सुसाट पुन्हा
डोंगरांची डोकी रगडण्यापेक्षा
पोटापोटाला गुदगुल्या करू म्हणून मारला वळसा...
जिवघेणा... अंत पाहणारा, दाखवणारा..
मिटलेल्या वाटा, हरवलेल्या वाटा
काट्या कुट्यांनी बळकवलेल्या वाटा
धबधब्यांनी गिळलेल्या वाटा
चंद्रप्रकाशात आत्ममग्न वाटा
नखरेल नारीसम खुणावणार्या वाटा
मोहाच्या वाटा, करुणेच्या वाटा
सुखाच्या वाटा, दुखःच्या वाटा
स्वतःच्या धुंदीत जगावर थुंकणार्या वाटा
झोंबलो, झटलो, चढलो, हेंदकळलो,
घसरलो, उठलो, बिलगलो, रांगलो,
वणव्याने ओथंबून झिंगत राहीलो, झुलत राहीलो
वाटा धुंडाळत, वाटा तुडवत, वाटा शोधत, वाटा बनवत...

खरं तर हजारदा वाटलं...

दीड दोन तासाची अखंड अनोखी बेडर पण एकाकी झुंज...
दोन जिवाची... एका धेय्याशी
गर्द एकांतात चांदण्यात चमकणारी संजिवनी
साद घालत होती पावलोपावली
दगड गोट्यांतून, धबधब्यांतून
शेवाळातून, गवताच्या भाल्यांतून
निष्प्राण होवून पडल्या खोडा खोडातून
एकच साद एकच गाज
राजगड राजगड माझा राजगड
ओटीपोटाला कळ आल्यावर
जसे येतात प्राण कंठात
तशी अत्यंतीक तळमळ
शेवटच्या चार क्षणात
शेवटच्या दांड्याची वाट
जिवा सुखावून गेली
भेटली स्पष्ट दिशा
मनं हरखून गेली... दृष्टीक्षेपात
प्राणसखा जिवाचा जिवलग सह्यकडा राजगड !

खरं तर हजारदा वाटलं...

समोर आहे ती संजिवनी,
की बालेकिल्ला की सुवेळा...
तनामनाची दिशाभूल
पायांना मात्र दहा हत्तींचं बळ...
एक प्रदक्षिना, दोन प्रदक्षिणा...
सलाम दंडवत प्रणाम नमन
उजवी घालून डाव्या हाताला
संजिवनीवर थेट चढाई
व्याघ्र दरवाजा, पाण्याची गच्च टाकी
टेहाळणी बुरूज, बुरुजावर झेपा टाकणारं एकटं पाखरू
काळजाचा ठाव घेणारी त्याची फडफड
युगायुगाचा साक्षिदार असावा कदाचित
प्राणसखा राजगड

बसलो उठलो चालू पडलो
लावून पायधूळ माथ्याला
वळसा बालेकिलेल्याला
वाटेवर अगणित फुलांचा
गुलाबी वर्षाव दुतर्फा फुलाफुलांचे ताटवे
जणू राजांच्या आदेशानं
राजगड सजला स्वागताला
प्रणाम सदरेला, पाठ पायरीला
तासाभराची राजेशाही झोप...

भल्या पहाटे गडावर पखरण फुलांची
सडे कोवळ्या सुर्यकिरणांचे
अन् कणाकणात रोमांच घुमवणारा राजगडी वारा...

पारणं फिटलं... तनाचं, मनाचं, डोळ्यांचं, आत्म्याचं...
आत्म्याचा आत्म्याशी मुक संवाद
थोडंसं गुज, हितगुज
आणि राजांनी टाकलेली पाठीवरची थाप
ताठ कणा... मान आन वसा वारसा
पाठीशी बांधून मराठी विश्व
मावळ्यांनी धरली वाट...
मंतरलेल्या, भारलेल्या उमललेल्या फुललेल्या मनानं ४५ मिनिटात गुंजवणी

पुन्हा योगायोग...
दोघांसाठी एक जिप...
बदलाबदली करत पुन्हा तोरण्याच्या पायथ्याला...

एक प्रदक्षिणा पूर्ण
एक स्वप्न पुर्ण
हजार हत्तींचं बळ
हजार युगांचा अनुभव
काठोकाठ भरून शिदोरी
मराठेशाहीची स्वप्ने गाठीला...

जय जिजाऊ, जय शिवराय !!!

-- संतोष डुकरे (तोरणा ते राजगड नाईट ट्रेक, १० व ११ ऑक्टोबर २०१४ च्या रात्री, तुषार डुकरे सोबत पूर्ण केल्यानंतर)

इंद्रायणी...

इंद्रायणी...
का कोण जाने पण मला ही नेहमी गुढ वाटते
गुढ गर्भार उचंबळलेली घुसमटलेली
जणू काही सांगू पाहताहे...
शतकानुशतके सोसलेले आघात
पाहीलेले दाहलेले अनंत अनामिक क्षण
युगा न् युगाचा मुक प्रवास...

पाहिले असतील तिनं माऊलीचे हाल
त्या माथ्यावर कोसळणारे वखवखलेले हात
निवृत्ती न्याना सोपान मुक्ताईनं
ढाळलेले अश्रू फोडलेले टाहो
निष्पाप जिवांची होलपट वर्षानुवर्षे... समाधिनंतरही
ज्यांनी फेकलं शेण त्याच हातांना
माऊलीच्या नावानं जेवणावळी झोडून
थोबाड धुतानाही पाहिलं असेल...

तुका माझा खरा सांगाती इंद्राणीचा
तोच खरा पुत्र वांझोट्या पोटी रत्न
तुका जन्मला, तुका वाढला
इंद्रायणीत रोवून पाय
तुका आकाशाला भिडला...
हरखली असेल इंद्रायणी माय...
अन् धाय मोकलून रडलिही असेल
गाथांचे कलेवर लेवून...

पाहिले असतील सारे डाव, कट, कारस्थाने
त्यात अग्नीपुष्पासम फुलणारे तुक्याचे अक्षर अभंग
तुका संपविण्याचे सारे मार्ग व्यर्थ ठरलेलेही पाहिले असतील
पाहिला असेल रामेश्वर भटाचा तळतळाट, थयथयाट
तुका संपत नाही म्हटल्यावर केलेला विष्णूनामाचा गजर...
संपत नाही म्हणून बगलेत घुसून
म्हणे रामेश्वर भट... तुका विष्णू नाही तुजा ?
तुका इंद्रायणी नाही दुजा की...
तुका विष्णू नाही तुजा...
कोण विष्णू, कुठचा विष्णू...

जन्माजन्माची सांगाती, रक्तावाहीनी श्वासवर्धीनी
ठरली परक्याची परकी पोरकी
जरी सांभाळले डोहात अभंग उदरीच्या गर्भासारखे...
अन् तिच्याच काठी घुमतोय गजर...
तुका विष्णू नाही दुजा...

रडली असेल आतल्या आत
गलबलले असतील डोह न् डोह
एका डोळी तुका, दुजा डोळी न्याना
आठवांचे अनंत भार, सुख कमी दुखः फार

गदगदल्या अंतकरणी
आता तरी बोल दोन शब्द काही...
असा किती काळ बसू तुझ्या काठी
माते... तुझं मुकं दुखः झेलाया...
मी तुका नाही, न्यानोबा नाही...

-- संतोष डुकरे, १३ आॅक्टोबर १४, संध्याकाळी ७, इंद्रायणी काठी

पाहंट पहाटं सिंहगडावर...

थंडगार दव दल थंडगार
झिंगाट झोंबता गडकरी वारा
त्या प्रशस्त झोपडीत त्यांच्या
चार वाळका, दोन खाटा
एकमेकाला बिलगलेली दोन जोडपी
बाकी सारी चिल्ली पिल्ली बिल्ली भौ

रात रौंदाळ रानवाटांवर, अवचित पायरव
काळोख तुडवून समाधिस्त
दहा पावलं अथक पायरत
ओलीच्या शोधात त्या प्रशस्त झोपडीत

रांजणावरचा अर्धा तांब्या
गटगट रिता नरडीत सुक्या
झोपडीत वाकळंत बिलगत ढुसंत
काकणं कणकण इरकली सळसळ
जुनाट कंठी नवाट शब्द... चहा पाहिजे ?

परतीचे पायरव पांथस्त पांगट
झोपडीत पुन्हा सामसुम सुगंधित
खुल्या नवी खुला शालिन शृंगार
पाहटं पहाटं मंद धुंद
दव दल थंडगार
सिंगहडावर...

संतोष डुकरे, सिंहगडावर, २२ आॅक्टोबर १४, पुणे